dodano: 2013-07-08

Czynniki wpływające na poziom płodności i wydajność krów mlecznych

Produkcyjność, czyli wydajność jednostkowa krów mlecznych, wiąże się z prawidłową płodnością i skutecznie przeprowadzonym zabiegiem inseminacji. Czynniki te należy cały czas monitorować i kontrolować, gdyż mają istotny wpływ na ekonomię opłacalności produkcji mleka.  

krowa mlecznaWysoki poziom płodności krów i skuteczność inseminacji można uzyskać, gdy pozostawi się do chowu i hodowli zdrowe jałówki, pochodzące od najlepszych par rodzicielskich, oraz zapewniając właściwy odchów jałowizny. Nie bez znaczenia jest również zapewnienie odpowiednich warunków środowiskowych (sucha i czysta obora, oświetlenie, ruch, wentylacja) oraz odpowiednich warunków w okresie okołoporodowym. Aby poprawić wyniki reprodukcyjne stada krów mlecznych, należy przestrzegać 7 istotnych czynników, do których zalicza się: wykrywanie rui, inseminację we właściwym czasie, okres od wycielenia do pierwszej inseminacji, powtórne zapładnianie, jakość inseminacji, żywienie krów oraz higienę w okresie cielenia się krów. 


Wykrywanie rui

Wykrywanie rui winno wiązać się z opracowaniem dobrego programu wykrywania rui i prawidłowego jego wykonywania, gdyż często z rożnych powodów wykrywanie rui bywa znacznie utrudnione. Najczęściej są to następujące czynniki:

- długość cyklu rujowego, który waha się od 18 do 24 dni,

- często krótki okres trwania oznak rui,

- różne formy zachowania krów w czasie rui,

- długość rui u poszczególnych krów wykazuje spore zróżnicowanie, zwłaszcza u jałówek pierworódek,

- najlepsze oznaki rui są pomiędzy godziną 6 po południu a 6 rano.

Warto tu zauważyć, że lepsze wykrycie oznak rui można zauważyć:

- jeśli w stadzie większa ilość krów jest w okresie rui w tym samym czasie,

- w oborach wolnostanowiskowych bez śliskich posadzek i przy dużej powierzchni użytkowej obory. 

Ważna jest tu również orientacja i doświadczenie w rozpoznawaniu różnych typowych objawów faz rui. Do typowych faz rui zalicza się:

- wczesną fazę rui - dojrzała płciowo i niezacielona krowa ma ruję co 18-24 dni. Ruja zaczyna się jednocześnie z rozwojem jajeczka w jajniku. W okresie tym trwającym od 6 do 24 godzin w zachowaniu krowy można zauważyć wczesne oznaki rui. Jest to najczęściej próba wspinania się na inne krowy, obwąchiwanie innych krów, niepokój i ryczenie,

- stojącą fazę rui - jest to przechodzenie z wczesnej fazy rui w fazę stojącą. Długość tej fazy waha się od 6 do 18 godzin. Oznaki tej fazy rui to najczęściej pojawianie się odruchu tolerancji - krowa stoi, gdy jest obskakiwana i obskakuje inne krowy, strzyże uszami i często ryczy.

- późną fazę rui - po fazie rui tzw. stojącej w zachowaniu niektórych krów nadal występują oznaki rui. Okres ten nazywany jest późną fazą rui i może trwać od 12 do 24 godzin. Najczęstsze objawy tej fazy rui, gdy widać czysty śluz na sromie oraz gdy krowa jest obwąchiwana przez inne krowy i czasami sama wącha inne krowy.

cielęWażnym elementem rozpoznawania rui u krów jest regularna obserwacja. Dobre wyniki w wykrywaniu rui uzyskuje się, obserwując krowy trzy razy dziennie, najlepiej w okresach: rano (przed i po udoju), po południu (przed i po udoju) oraz wieczorem, koło godziny 22.

Istotnym elementem wykrywania rui jest rzetelna rejestracja danych. Dobrym przykładem rejestracji danych dotyczących płodności są kalendarze stada, karta kontroli zdrowia i płodności oraz indywidualne karty krów. Dane o funkcjonowaniu układu rozrodczego krowy można prowadzić również np. w kalendarzu, w którym należałoby zaznaczyć między innymi datę ocielenia i łatwość ocielenia, datę rui i inseminacji, nazwę buhaja reproduktora, zaburzenia płodności i jej leczenie. Informacje takie pozwolą również podejmować decyzje, kiedy należy spodziewać się rui u poszczególnych krów i które krowy wymagają szczególnej uwagi, a które powinny być inseminowane. Można również wykorzystywać do tego komputerowe programy zarządzania stadem i rejestracji danych. Programy takie są pomocne w bieżącym zarządzaniu stadem, przygotowują dzienny plan pracy, monitorują wyniki produkcyjne i pomagają w analizie problemów. Do wykrywania rui można wykorzystywać także urządzenia elektroniczne. Dobrym, praktycznym sygnałem jest także objaw nagłego spadku produkcji mleka lub spożycia paszy, co może świadczyć, że wyraźne objawy wizualne są najbardziej wiarygodnym wskaźnikiem przy wykrywaniu rui.


Inseminacja we właściwym czasie

Jednym z najważniejszych elementów skuteczności inseminacji jest wykonanie jej we właściwym czasie. Najlepsze rezultaty zapewnia inseminacja pod koniec fazy okresu stojącego lub na początku fazy okresu późnej rui. Zabieg powinien być wykonywany między 12 a 18 godziną od zauważenia objawów rui. W gospodarstwach, w których prowadzona jest sztuczna inseminacja, należy wszystkie krowy, u których zaobserwowano ruję, rano poddać inseminacji jeszcze tego samego dnia. Natomiast krowy, które następnego dnia rano nadal mają ruję, powinny być poddane inseminacji ponownie.


Okres od wycielenia do pierwszej inseminacji

Ważnym elementem poprawy płodności krów jest rozsądne inseminowanie po wycieleniu. Po wycieleniu krów nie należy zbyt szybko spieszyć z inseminacją, gdyż:

- krowy potrzebują czasu na zregenerowanie rezerw organizmu po wczesnym okresie laktacji,

- pierworódki potrzebują czasu na odnalezienie swojej pozycji w stadzie przed nową ciążą,

- współczynnik zacieleń może być bardzo niski,

- nie zaleca się utrzymywanie okresów międzywycieleniowych krótszych niż 365 dni.

Nie należy także inseminować krów o słabej kondycji (niedożywionych), a także krów chorych oraz jałówek, które nie osiągnęły wagi 360-380 kg. Po wycieleniu krowy należy poddawać inseminacji najlepiej pomiędzy 50. a 75. dniem od wycielenia. Krowy niewykazujące objawów rui około 60 dnia po wycieleniu winny być zbadane przez lekarza weterynarii. W przypadku krów o dużej produkcyjności lub mających problemy z płodnością (zatrzymanie łożyska, zapalenie śluzówki macicy) należałoby odłożyć inseminację na pewien okres czasu.

 

inseminacjaPowtórne zapładnianie

W związku z tym, że nie wszystkie zabiegi inseminacyjne kończą się zapłodnieniem za pierwszym razem, nieraz trzeba powtarzać je wielokrotnie. Bywa również tak, że krowy zachodzą w ciążę, lecz embrion lub zarodek zamiera. Przypadki takie występujące w czasie:

- pierwszych 42 dni ciąży nazywane są śmiercią embrionalną,

- pomiędzy 43. a 151. dniem - śmiercią płodu,

- po tym okresie mówimy o poronieniu.

Jeżeli krowa nie zachodzi w ciążę po przeprowadzeniu kilku inseminacji, to należy rozważyć, czy nie przeznaczyć jej na rzeź. Gdy są problemy z płodnością krów i aby pochopnie nie podejmować takich decyzji, należy wziąć pod uwagę wysokość produkcji mleka oraz wartość hodowlaną zwierzęcia. Ponadto należy szukać przyczyn problemu i starać się go wyeliminować, gdyż ma to wpływ na obniżenie efektywności ekonomicznej chowu i hodowli.

 

Jakość inseminacji

Ważnym elementem poprawy płodności krów mlecznych jest także jakość i skuteczność wykonywanej inseminacji, gdyż osoba wykonująca zabiegi inseminacji ma istotny wpływ na jej skuteczność. Najlepsze wyniki osiągają doświadczeni inseminatorzy. Obok jakości pracy inseminatorów, duży wpływ na skuteczność inseminacji ma także jakość nasienia buhaja, gdyż zauważa się często różnice w jakości i potencjale genetycznym i produkcyjnym nasienia buhajów. Dlatego przy wyborze buhaja do unasieniania należy uwzględnić wartość genetyczną utrzymywanego stada, ilość i jakość bazy paszowej oraz kierunki doskonalenia stada. Świadomy dobór nasienia buhaja do inseminacji pozwoli uzyskać potomstwo o wysokiej wydajności mlecznej, dobrej wyrostowości, mocnych nogach i zdrowych racicach oraz poprawnej budowie wymienia szybko oddającej mleko. Zdarza się, że na wyniki inseminacji wpływ mają nawet zbiorniki, w których przechowuje się nasienie. Dlatego powinny być one regularnie badane.

 

Żywienie krów

Chcąc poprawić płodność i reprodukcję stada krów mlecznych oraz utrzymać satysfakcjonującą opłacalność produkcji mleka, należy zwierzęta prawidłowo żywić. Wiąże się to zapewnieniem krowom i jałówkom wystarczającej ilości energii, białka, składników mineralnych i witamin. Ważne jest także, aby krowy miały dostęp do paszy z odpowiednimi składnikami pokarmowymi, szczególnie podczas poprzedniej laktacji i w okresie zasuszania. Należy jednak pamiętać, że w porównaniu z krowami o właściwej kondycji, krowy zatłuszczone częściej mają problemy z wycieleniami. Przykładowo, gdy dawka pokarmowa dla krów nie zawiera wystarczającej ilości zielonej masy objętościowej lub zawiera dużo produktów ubocznych, to może być przyczyną powstania niedoboru witaminy A, fosforu, miedzi, kobaltu jadu i selenu, co może być przyczyną problemów zdrowotnych krów. Dobrze zbilansowana dawka pokarmowa, zawierająca dobrej jakości pasze w wystarczającej ilości, jest wynikiem zazwyczaj krótkiego okresu pomiędzy wycieleniem a pierwszą rują.

 

krowaHigiena w czasie cielenia się krów

W okresie cielenia się krów, przy porodzie oraz dalszej płodności krów higiena jest jednym z ważniejszych czynników. Dlatego należy utrzymywać w czystości linki używane podczas porodu, ręce odbierającego poród powinny być czyste, a także czyste i zdezynfekowane musi być stanowisko porodowe. Niedopełnienie lub zaniedbanie tych wymogów może spowodować zapalenie śluzówki macicy, która ma wpływ na dalszą płodność krów.

 

zapamietaj!

Wysoki poziom płodności bydła i skuteczność inseminacji można osiągnąć poprzez:

- pozostawienie do hodowli zdrowych jałówek, pochodzących od najlepszych par rodzicielskich,

- zapewnienie właściwego odchowu jałowizny, dobre żywienie oraz opiekę weterynaryjną i pielęgnację dorosłych krów,

- zapewnienie odpowiedniego dobrostanu zwierząt, np. ruch, oświetlenie, temperatura, stanowiska, wilgotność w oborze,

- dbanie o właściwe wykrywanie rui, obserwację oraz terminowe zgłaszanie do zabiegu inseminacji,

- stworzenie odpowiednich warunków krowom w okresie okołoporodowym (żywienie w okresie zasuszania według zapotrzebowania, czyste stanowisko porodowe, właściwa obsługa porodu),

- inseminowanie krowy w 12 do 18 godzin po zauważeniu objawów rui,

- inseminowanie krowy po raz pierwszy około 50 do 75 dni po wycieleniu, co zwykle przypada na drugą lub trzecią ruję,

- obserwowanie czy w 3. i 6. tygodniu od ostatniej inseminacji nie powtórzą się objawy rui,

-szczególnie w początkowym okresie laktacji zapewnienie krowom ciągłego dostępu do dobrze zbilansowanych wysokiej jakości pasz objętościowych i treściwych zawierających potrzebne związki mineralne,

- zapewnienie odpowiednich warunków higienicznych podczas porodu,

- dbanie o właściwe wykrywanie rui (obserwacja krów i terminowe zgłaszanie do inseminacji),

- utrzymanie dobrej współpracy hodowcy i inseminatora, gdyż ma to duży wpływ na prawidłowy przebieg rozrodu.


 

Ryszard Jasiński

ZODR Barzkowice

oddział w Koszalinie

 

najnowsze ogłoszenia w tej kategorii

Proszę czekać - ładowanie treści...