dodano: 2013-03-19

Naturalne zapylenie przy pomocy trzmieli

Spadająca liczba owadów zapylających w sadzie to przede wszystkim niższe i złej jakości plony. Dlatego też sadownicy poszukując jak najlepszego rozwiązania, mogą zakupić trzmiele z hodowli, np. ule trzmieli.

W ciągu ostatnich lat obserwuje się stanowczo niską ilość zapylaczy niezbędną do skutecznego zapylania. Przyczyną tego są niekorzystne warunki klimatyczne, występowanie wśród owadów zapylających (hodowlanych i dzikich) groźnego kompleksu chorób i pasożytów, tzw. CCD, oraz brak porozumienia pomiędzy środowiskiem pszczelarzy i sadownikami. Obecnie pszczelarze nastawieni są głównie na produkcję miodu i pyłku, a nie na zapylanie sadów. Na skutek tych okoliczności populacja pszczół w Polsce znacznie spadła i liczy obecnie poniżej 1 mln rodzin, co nie pokrywa nawet 50% potrzeb w zapylaniu.

trzmielSytuacja ta jest szczególnie niepokojąca dla sadowników, gdyż brak owadów zapylających w sadzie to przede wszystkim niższe i złej jakości plony. 

Dlatego też sadownicy poszukują jak najlepszego wyjścia z tej sytuacji, np. mogą podpisywać z pszczelarzami długoterminowe kontrakty na wypożyczenie uli pszczół do sadów lub też zakupić trzmiele z hodowli, np. ule trzmieli.

Zapylanie

Zapylanie polega na przeniesieniu pyłku kwiatowego z pręcików (męski organ płciowy w kwiecie, zredukowany liść) na znamię słupka (żeński organ płciowy w kwiecie, zbudowany z owocolistków) głównie przez wiatr i owady. Pyłek przenoszony jest również za pośrednictwem wody i kręgowców (np. myszy, nietoperze, ptaki).

Owady zapylające odgrywają kluczową rolę w funkcjonowania wielu siedlisk przyrodniczych oraz w produkcji  wielu roślin uprawnych. Do upraw, których wydajność i jakość zależy od zapylania przez owady, należą: owoce, rzepak, warzywa, nasiona i orzechy, zioła, rośliny przemysłowe, rośliny pastewne, olejki eteryczne.

Koszty zapylania przez pszczoły i inne owady zapylające ponoszone przez europejskich rolników szacowane są na około 5 mld euro rocznie. Zaś wartość owadów zapylających dla globalnego ekosystemu jest szacowana na około 150 mld euro rocznie. W ostatnich latach w Europie liczba owadów zapylających znacznie zmniejszyła się, czego przyczyną może być utrata miejsc zdobywania pożywienia i utrata obszarów hodowli.

Różne metody

W przeszłości ogrodnicy wykorzystywali do zapylania głównie pszczoły, metody mechaniczne i regulatory wzrostu. Jednak metody te charakteryzują się licznymi wadami: 
- pszczoły pracują mniej efektywnie w szklarniach i tunelach foliowych oraz przy temp. niższej niż <15 stop. C i pochmurnej pogodzie,

- zapylanie mechaniczne jest bardzo pracochłonne i trudne, zaś

- stosowanie hormonów wzrostu wpływa ujemnie na jakość produktów.

W 1987 roku odkryto, iż trzmiele stanowią doskonałą alternatywę do zapylania za pomocą innych, niezwykle pracochłonnych metod.

Trzmiele to duże owady społeczne (około 30 mm) z rodziny pszczołowatych, gęsto owłosione, często jaskrawo ubarwione, z przewagą czerni. Dzięki sowim rozmiarom mogą przenosić stosunkowo dużą ilość pyłku i mają lepszy kontakt z pręcikami i słupkami kwiatów niż mniejsze owady. Trzmiele zapylając kwiat, chwytają go żuwaczkami (element aparatu gębowo-liżącego) i wprowadzają w wibrację, zjawisko to określane jest jako „buzz polination”, sprzyjające zapylaniu kwiatów samopylnych. Skuteczność tego procesu można łatwo sprawdzić, obserwując brązowe ślady na pręcikach kwiatów.

Zalety stosowania trzmieli:

- wysoka wydajność pracy, w ciągu minuty mogą odwiedzić dwa razy więcej kwiatów niż pszczoły, przenoszą więcej pyłku (do 2,7 razy więcej),

- aktywne w niskich temperaturach 5 stop. C, przy wietrznej (do 70 km/h) i pochmurnej pogodzie, w słabym oświetleniu,

- lepiej niż pszczoły radzą sobie w szklarniach, tunelach i w innych zamkniętych pomieszczeniach,

- zbierają głównie pyłek, nie musi być nektaru na kwiatach,

- brak systemu komunikacji, dzięki czemu pozostają w pobliżu ula i na uprawie,

- „zapylanie krzyżowe”, tzn. nie przywiązuje się do jednego obszaru uprawy,

- tworzą mniejsze kolonie w porównaniu do pszczół, co nie wpływa negatywnie na jakość ich pracy,

- nie są agresywne wobec człowieka, więc bez przeszkód można wykonywać pracę w sadzie lub w polu.

Proces zapylania można pozostawić naturze do wykonania, lecz znacznie lepsze wyniki daje świadome wykorzystanie do tego trzmieli. Prawidłowe zapylanie kwiatów pozwala na optymalne zawiązanie owoców i warzyw, poprawia ich jakość i zwiększa ilość. W związku z tym, wiele firm specjalizujących się w biologicznej ochronie roślin posiada w swojej ofercie gotowe ule niezbędne do zapylania.

Ul trzmieli

Przykładowy ul składa się z trzech podstawowych elementów: z systemu odżywiania, z pojemnika na gniazdo i opakowania.

Opakowanie stanowi kartonowe pudełko otaczające pojemnik na gniazdo i system odżywiania. Wykonane jest z mocnego kartonu, pokrytego nieprzemakalną warstwą. Pudełko to  wyposażone jest w dwa łatwo otwierane i zamykane otwory. Jeden otwór umożliwia łatwy wlot i wylot trzmieli, zaś drugi pozwala jedynie na wlot i wyłapanie trzmieli.

Wnętrze kartonowego opakowanie wypełnia plastikowy pojemnik na gniazdo zawierający jaja, larwy i poczwarki trzmieli, wyposażony w sprawny system wentylacji, zapobiegający kondensacji pary wodnej.

Tuż pod plastikowym pojemnikiem z gniazdem znajduje się system odżywiania, składający się z niewielkiej ilości pyłku, pożywki, najczęściej zawierającej roztwór cukru, prezerwanty i barwniki, określające stopień spożycia pożywki. Na system ten składa się również sieć kapilar, umożliwiająca pobieranie pokarmu bezpośrednio z gniazda. Zastosowanie kapilar sprzyja zachowaniu higieny w ulu, zapobiega wyciekaniu pożywki oraz inwazji innych gatunków.

Tak zbudowane ule trzmieli należy wprowadzić do obiektów w czasie otwierania się pierwszych kwiatów. Przy wyborze miejsca usytuowania uli należy:

- równomiernie rozmieścić je na całym terenie,

- chronić przed nagrzewaniem, zamoczeniem, silnym wiatrem,

- ule ustawić poziomo, by trzmiele miały stały dostęp do pokarmu,

- trzmiele i pszczoły mogą się uzupełniać przy zapyleniu, jednak ule ich powinny być umieszczone w odległości co najmniej 100 m.

Warunki

Po rozmieszczeniu uli, należy rozpocząć monitoring. Pracę trzmieli należy kontrolować co najmniej raz na dwa dni, obserwujące ślady żuwaczek na kwiecie (koloru brązowego). Przy zaobserwowaniu niskiej aktywności trzmieli, należy wprowadzić do uprawy nowy ul, jak również zwrócić szczególną uwagę na panujące warunki klimatyczne. Gdyż prawidłowe zapylanie nie zależy tylko od trzmieli, ale także od warunków klimatycznych i prawidłowego nawożenia.

Korzystne warunki do zapylania przez trzmiele to:

- wilgotność względna powietrza na poziomie 55-75%, przy której pyłki kwiatowe są najłatwiej uwalniane,

- temperatura 8-32 stop. C, optymalna temp. aktywności trzmieli 20-28 stop. C,

- odpowiednie natężenie światła, w okresie zimowym zapewnienie maksymalnego dostępu do światła, zaś w okresie wiosenno-letnim ul powinien znajdować się w miejscu zacienionym i zimnym.

Ule trzmieli stosowane są z powodzeniem do zapylenia m.in.: kwiatów pomidora, papryki,  truskawek, w uprawach sadowniczych, jagodowych i w produkcji nasiennej.

Po prawidłowym zapyleniu kwiatów przez trzmiele, owoce i warzywa charakteryzują się lepszą kondycją, zawierają więcej nasion, mają lepszy kształt, grubszy miąższ i obserwuje się znaczny wzrost ilości plonów.


v-modr
Aneta Ferdycz

W-MODR Olsztyn
Fot. Fotolia

najnowsze ogłoszenia w tej kategorii

Proszę czekać - ładowanie treści...