dodano: 2013-07-24

Ochrona roślin w ogrodzie ekologicznym

W ogrodzie ekologicznym nie walczymy z chorobami i szkodnikami, lecz staramy się, aby zapanowała w nim naturalna równowaga i harmonia.

 

Pod pojęciem ochrony roślin najczęściej rozumiemy zabiegi chemiczne zwalczające choroby i szkodniki roślin. Jednak metody chemiczne mają wiele wad: burzą naturalną równowagę w przyrodzie i zakłócają biologiczne mechanizmy odporności roślin. Środki chemiczne często tracą skuteczność, gdyż pojawiają się odporne gatunki organizmów chorobotwórczych i szkodników.

W ogrodzie ekologicznym nie walczymy z chorobami i szkodnikami, lecz staramy się, aby zapanowała w nim naturalna równowaga i harmonia. Chcemy, żeby rośliny były zdrowe i w naturalny sposób odporne na organizmy chorobotwórcze i wyrządzające szkody gatunki zwierząt. Należy więc zwrócić szczególną uwagę na czynniki decydujące o zdrowotności roślin. Najważniejsze z nich to:

ogród ekologiczny- żywienie roślin,

- różnorodność biologiczna (uprawa wielu gatunków roślin),

- sąsiedztwo upraw,

- biologiczna ochrona roślin.

Inne, równie ważne czynniki to:

- płodozmian,

- dobór odmian,

- uprawa gleby.

 

Żywienie roślin

Prawidłowe żywienie roślin polega na dostarczaniu im składników pokarmowych w ilości odpowiadającej ich potrzebom. Bardzo ważna jest również forma udostępniania nawozów oraz proporcje zawartych w nich składników pokarmowych. Najlepsze efekty daje żywienie za pośrednictwem organizmów glebowych ściśle współdziałających z systemem korzeniowym roślin. Są to:

- bakterie i glony, budujące substancje organiczne,

- śluzowce, grzyby i pierwotniaki, rozkładające związki organiczne.

Mikroorganizmy glebowe wytwarzają ponadto substancje biologicznie czynne: antybiotyki, enzymy i hormony. Najwięcej mikroorganizmów glebowych żyje w pobliżu korzeni, w strefie zwanej rizosferą, gdzie znajdują najlepsze warunki życia. Tworzą one swoistą barierę ochronną dla korzeni oraz ułatwiają pobieranie substancji mineralnych.

Ważną rolę spełniają również większe organizmy glebowe, użyźniające glebę i zwiększające jej dostępność składników pokarmowych dla roślin. Najważniejsze z nich to dżdżownice, które drążąc głębokie korytarze (do 2 m), spulchniają glebę i przemieszczają materię organiczną do głębszych warstw. Dżdżownice wciągają do kanałów porażone chorobami liście drzew i krzewów owocowych, dzięki czemu zmniejsza się nasilenie infekcji w kolejnym roku. Ich odchody zawierają trzy razy więcej dostępnych składników pokarmowych niż ziemia ogrodowa. Roczna ilość odchodów na jednym hektarze może wynosić od 10 do 90 ton.

Ilość organizmów glebowych jest ogromna. Na 1 ha pola, w warstwie 30 cm, znajduje się: tona bakterii, tona grzybów i 500 kg dżdżownic. Dlatego bardzo ważne jest dostarczanie im właściwego pokarmu. Nie mogą to być w żadnym wypadku nawozy sztuczne. Najlepszym źródłem pożywienia dla organizmów glebowych są komposty sporządzone z resztek pożniwnych, z dodatkiem obornika i naturalnych nawozów mineralnych: bazaltu, dolomitu, kredy lub bentonitu. Bardzo ważne jest również ściółkowanie gleby, które zapewnia ochronę przed niekorzystnymi czynnikami klimatycznymi (wiatr, ulewny deszcz, upał, mróz).

 

Różnorodność gatunkowa

W ogrodzie ekologicznym uprawia się wiele gatunków warzyw, ziół i kwiatów, jest w nim również miejsce dla roślin dziko rosnących. Rozmaitość roślin jest dużą atrakcją dla świata zwierzęcego. W ten sposób zwiększa się bogactwo gatunkowe owadów, ptaków i ssaków. Dzięki temu występuje naturalna konkurencja gatunkowa, zapobiegająca nadmiernemu wzrostowi liczebności jednego gatunku zwierząt.

Zioła to niezbędny element każdego ogrodu ekologicznego. Są nie tylko cennymi roślinami przyprawowymi i leczniczymi, wywierają także korzystny wpływ na rośliny uprawne.

Najważniejsze funkcje ziół w ogrodzie:

- ochrona warzyw przed chorobami grzybowymi (rumianek, skrzyp),

- odstraszanie szkodników (tymianek, szałwia, mięta),

- przyciąganie owadów pożytecznych (tymianek, ogórecznik),

- pobudzanie wzrostu i rozwoju warzyw (cząber sprzyja wzrostowi fasoli, a majeranek kapusty).

ogród naturalnyRośliny ozdobne mają również korzystny wpływ na rośliny uprawiane w ogrodzie. Są to rośliny pułapkowe dla szkodliwych gatunków zwierząt (aksamitka dla nicieni, a nasturcja dla mszyc).

Rośliny dziko rosnące - to inaczej popularne chwasty. Jeśli występują w niewielkiej ilości, odgrywają wówczas w ogrodzie ważną rolę:

- odstraszają szkodniki (piołun, wrotycz),

- wpływają korzystnie na rośliny uprawne (krwawnik, mniszek, pokrzywa),

- stanowią źródło pokarmu dla pożytecznych owadów (pokrzywa, baldaszkowate).

 

Sąsiedztwo roślin

W siedliskach naturalnych spotykamy dużą różnorodność gatunkową roślin. Tak jak wszystkie organizmy żywe, również rośliny wywierają na siebie wzajemny wpływ. Wydzieliny korzeniowe i liściowe (fitoncydy) wpływają na rozwój i zdrowotność roślin w sąsiedztwie. Często obserwuje się korzystny charakter tego typu oddziaływania: pobudzenie wzrostu roślin oraz działanie ochronne przed chorobami i szkodnikami.

Korzystny wpływ sąsiedztwa roślin wykorzystuje się w ogrodzie ekologicznym do poprawy zdrowotności roślin oraz ochrony przed porażeniem przez szkodniki.

Przykłady

- Uprawa czosnku i cebuli na zagonach truskawek ogranicza porażenie owoców przez szarą pleśń.

- Marchew chroni cebulę przed nalotem śmietki cebulanki, natomiast rośliny cebuli zapobiegają porażeniu marchwi przez połyśnicę marchwiankę.

- Pokrzywa, rumianek i skrzyp zwiększają odporność warzyw na choroby.

- Seler i kalafior dobrze rosną w swoim sąsiedztwie; zapach selera odstrasza bielinka kapustnika, a kalafior chroni rośliny selera przed porażeniem przez septoriozę.

- Pomidor lubi sąsiedztwo pietruszki, bazylii i aksamitki.

- Ogórki dobrze się czują w towarzystwie kopru, sałaty, rzodkiewki, fasoli, grochu i selera.

- Mięta chroni przed atakiem bielinka kapustnika i mszyc.

- Pory chronią marchew przed porażeniem przez połyśnicę marchwiankę.

- Wrotycz odstrasza szkodliwe gatunki muchówek i motyli.

- Len i leszczyna odstraszają stonkę.

 

Pożyteczne gatunki zwierząt

W naturalnych warunkach każdy gatunek zwierząt ma swoich wrogów, uniemożliwiających ich nadmierny rozwój i wyrządzanie szkód. Owady, ptaki i inne zwierzęta spełniają wiele funkcji w ogrodzie i przyczyniają się do tworzenia równowagi biologicznej. Szkodniki atakują tylko rośliny osłabione i chore, które należy usuwać ze zdrowego siedliska przyrodniczego. Roślin słabych i porażonych przez choroby nie wolno również spożywać, gdyż źle wpływają na zdrowie człowieka. Dlatego też bardzo ważne jest zapewnienie dobrych warunków życia w ogrodzie naszym sprzymierzeńcom ze świata zwierząt, takim jak owady, płazy, gady, ptaki i ssaki.

Najważniejsze pożyteczne gatunki zwierząt w ich ulubionych miejscach przebywania w ogrodzie

- Ptaki owadożerne (sikorki, drozd, dzięcioły, kos, pliszka, wilga, dzwoniec).

ogród naturalnyPtaki stanowią ozdobę ogrodu i cieszą nas swoim śpiewem, a także zmniejszają liczbę szkodliwych owadów. Odżywiają się gąsienicami, larwami i dorosłymi owadami. Szczególną aktywność wykazują w okresie żywienia młodych piskląt. Ocenia się, że para sikorek chwyta ok. 35 kg gąsienic owadów dla wyżywienia swojego potomstwa. Wiele gatunków ptaków odżywia się nasionami chwastów. Ptaki zamieszkują chętnie żywopłoty, szczególnie z gatunków krzewów o jadalnych owocach. Zasiedlają również skrzynki lęgowe zawieszone na drzewach, ścianach domów i altanek, na wysokości 2-6 m (jedna skrzynka na ok. 100 m² ogrodu). Ptakom należy zapewnić poidła i kąpieliska.

- Owady pożyteczne, czyli gatunki pasożytnicze i drapieżne.

Sprzymierzeńcami człowieka jest wiele grup owadów (biedronki, biegaczowate, muchówki, złotooki, skorki).

biedronkiBiedronki są najbardziej znanymi owadami pożytecznymi. Większość to owady drapieżne, zarówno osobniki dorosłe, jak i larwy. Jedna larwa zjada do 200 mszyc w czasie swojego rozwoju, trwającego od 30 do 60 dni. Chrząszcze z rodziny biegaczowate niszczą gąsienice motyli (np. bielinka kapustnika), larwy i dorosłe stonki, jaja oprzędzików i śmietek oraz ślimaki. Muchówki są znanymi drapieżcami, dziennie zjadają do 100 mszyc. Złotooki są bardzo żarłoczne, atakują mszyce i larwy stonki. Skorki odżywiają się mszycami, chorymi i słabymi owadami innych gatunków oraz częściami roślin. Liczebności owadów pożytecznych w ogrodzie sprzyja urozmaicona oferta pokarmowa oraz sprzyjające warunki życia.

Klocki o wymiarach 10x15x10 cm, z wywierconymi otworami o średnicy 1-6 cm, zawieszone na gałęziach drzew zapewniają miejsca do składania jaj owadów. Doniczki wypełnione wiórami, zawieszone do góry dnem, umożliwiają skorkom schronienie przed ptakami w ciągu dnia. Biedronkom trzeba zapewnić dobre warunki do przezimowania. Nie należy więc ścinać trawy zbyt krótko, dobrze jest również zostawić trochę liści pod drzewami. Padalec żywi się owadami, robakami i ślimakami. Dobrze czuje się w pryzmie kompostowej. Ropucha odżywia się robakami i ślimakami, żyje w zagłębieniach glebowych. Kumak żyje nawet w niewielkich zbiornikach wodnych, zimuje jednak w glebie. Odżywia się przede wszystkim owadami latającymi. Jaszczurki zjadają owady, ich gąsienice, robaki i ślimaki. Jeż jest szczególnie pożytecznym ssakiem - odwiedza ogród w poszukiwaniu ślimaków, gąsienic owadów i myszy. Schronienie znajduje w pryzmach gałęzi i gęstych krzewach.

 

Wyciągi roślinne

Zabiegów ochronnych nie trzeba przeprowadzać tylko w ogrodach, w których od dawna stosuje się metody gospodarowania zgodnie z prawami przyrody. Jednak w pierwszym okresie uprawy metodami ekologicznymi, gdy w ogrodzie nie ma jeszcze równowagi gatunków, należy liczyć się z występowaniem chorób i szkodników, zwłaszcza gdy panują niesprzyjające warunki pogodowe lub popełnia się błędy uprawowe. Należy wówczas stosować bezpieczne środki ochrony roślin, czyli preparaty roślinne i bakteryjne. Gotowe preparaty bakteryjne są produkowane na bazie bakterii Bacillus thuringensis. Stosuje się je do zwalczania gąsienic motyli (Dipel) i stonki ziemniaczanej (Novodor). Wiele preparatów przydatnych do ochrony roślin w ogrodzie ekologicznym można sporządzić samodzielnie ze świeżych lub suszonych ziół.

 

Wyciąg wodny z pokrzywy

Naczynie o pojemności 10 l napełnić świeżym zielem pokrzywy, zebranym najpóźniej w czasie kwitnienia. Następnie ziele zalać całkowicie wodą, najlepiej deszczówką. Po upływie 12-24 godzin ciecz zlewa się i bez rozcieńczania używa do opryskiwania. Preparat działa na mszyce i wiele innych owadów. Dla zwiększenia przyczepności płynu zaleca się dodać do niego 100 g szarego mydła. Rośliny należy opryskać kilkakrotnie, w odstępach kilkudniowych.

 

Wyciąg wodny ze skrzypu

Na 10 l wody potrzeba 1 kg świeżo lub 150 g suchego ziela skrzypu. Ziele należy moczyć przez 24 godziny, następnie zagotować i przetrzymać na wolnym ogniu przez 30 minut. Po ostygnięciu, płyn przecedzić i rozcieńczyć wodą pięciokrotnie. Środek zapobiega rozwojowi chorób grzybowych. Opryskiwać rośliny kilkakrotnie, co 2-3 tygodnie.

 

Źródło: W. Pusz: Podstawy ochrony roślin w ogrodach przydomowych i na działkach; H. Legutowska: Preparaty roślinne; S. Mazur, K. Wiech: Ochrona warzyw.


zodr

Stanisław Tyszkiewicz
ZODR w Barzkowicach

najnowsze ogłoszenia w tej kategorii

Proszę czekać - ładowanie treści...