dodano: 2013-11-05

Wpływ rolnictwa ekologicznego na rolnictwo

Rolnictwo ekologiczne wymaga większych nakładów pracy niż rolnictwo konwencjonalne, ale jest bardziej przyjazne dla środowiska naturalnego i wytwarza wysokiej jakości artykuły spożywcze mało przetworzone.

Rolnik ma do wyboru trzy systemy gospodarowania: rolnictwo konwencjonalne, rolnictwo ekologiczne i rolnictwo integrowane. Przez wiele lat wszystkie systemy gospodarowania podlegały mniejszym lub większym przemianom w miarę postępu i zmian w technologii oraz transferom wiedzy od nauki do praktyki.

Rolnictwo ekologiczne umocniło i umacnia swoją pozycję w Polsce i na świecie. Dzieje się tak, ponieważ dostarcza odpowiedzi na liczne pytania i problemy współczesnego rolnictwa i życia na wsi, zarówno w odniesieniu do jakości żywności, jak i zdrowia ludzi. Rolnictwo ekologiczne wyklucza w swojej technologii stosowanie nawozów sztucznych, środków ochrony roślin i GMO, a dopuszcza stosowanie nawozów naturalnych, mineralnych kopalin i środków opartych na naturalnych wyciągach z roślin.

rolnictwo ekologiczneRolnictwo ekologiczne wymaga większych nakładów pracy niż rolnictwo konwencjonalne, ale jest bardziej przyjazne dla środowiska naturalnego i wytwarza wysokiej jakości artykuły spożywcze mało przetworzone. Produkcja prowadzona jest tu zgodnie z zasadami zrównoważonego rozwoju, w szczególności polega na stosowaniu prawidłowego płodozmianu i innych naturalnych metod utrzymywania lub podwyższania biologicznej aktywności oraz doboru gatunków i odmian roślin, a także gatunków i ras zwierząt, uwzględniającego ich naturalną odporność na choroby.

Żywność ekologiczna produkowana jest przez rolników, którzy wykorzystują odnawialne zasoby przyrody, dbają o stan zdrowia roślin i zwierząt, trwałą żyzność gleby i czystość wody, by zachować środowisko naturalne w nienaruszonym stanie dla przyszłych pokoleń. Produkty oznakowane jako ekologiczne zostały wytworzone zgodnie z obowiązującymi przepisami i całe gospodarstwo poddało się kontroli przez upoważnioną Jednostkę Certyfikującą. Konsumenci, kupując żywność ekologiczną, mają pewność, że jest to żywność, która została wytworzona naturalnymi metodami, z poszanowaniem procesów zachodzących w środowisku otaczającym producentów i przetwórców, w sposób przyczyniający się do zwiększenia poziomu bioróżnorodności w gospodarstwie. Mają gwarancję, że kolor, smak i zapach są wynikiem procesów zachodzących w przyrodzie czy naturalnym przetwórstwie, a nie efektem dodatków czy wzmacniaczy smaku i zapachu.

Rolnictwo ekologiczne stanowi jedną z najszybciej rozwijających się gałęzi rolnictwa na świecie, a zwłaszcza w Unii Europejskiej. Według danych na dzień 31 grudnia 2012 r. w Polsce działalność prowadziło 26 376 ekologicznych producentów rolnych (w woj. zachodniopomorskim 3 600), powierzchnia ekologicznych użytków rolnych w Polsce wynosiła 661 687,30 ha (w woj. zachodniopomorskim 135 366,80 ha). Ostatnie lata w rozwoju rolnictwa ekologicznego w Polsce, dzięki korzystnym dopłatom do rolnictwa ekologicznego, charakteryzują się stałą dynamiką wzrostu, a województwo zachodniopomorskie przoduje w kraju pod względem powierzchni i ilości gospodarstw ekologicznych.

Ostatni projekt PROW-u, w tym działanie „Rolnictwo ekologiczne” na lata 2014-2020 dla Polski jest mniej korzystny dla rolników i może spowodować spadek ilości i powierzchni gospodarstw ekologicznych. Moim zdaniem brak tu konsekwencji w działaniu, bo z jednej strony mówi się o gospodarstwie rodzinnym do 300 ha, a w projekcie nowego PROW-u jest napisane, że dopłaty do powierzchni w Działaniu „Rolnictwo ekologiczne” będą do powierzchni 20 ha dla dwóch pakietów i do 10 ha dla trzech pakietów. Dopłaty do tak małych powierzchni dla gospodarstw w naszym województwie, przy średniej ponad 30 ha, są mało zachęcające do przestawiania gospodarstwa na metody ekologiczne, co może prowadzić do podziału gospodarstw na mniejsze – mniej efektywne.

Miejmy nadzieję, że ostateczna wersja PROW-u będzie dla rolników ekologicznych korzystna, a konsumenci będą mogli kupować produkty ekologiczne nasze, a nie „obce”.

Rolnicy nie tylko wytwarzają żywność, ale też pełnią wiele funkcji pozaprodukcyjnych oraz stają się twórcami krajobrazu rolniczego, dlatego polityka pomocowa rządu powinna te działania rolnikom zrekompensować. 

Gleba w rolnictwie ekologicznym

Kluczową rolę w rolnictwie ekologicznym odgrywa gleba. Zdrowa gleba to podstawa wzrostu i rozwoju zdrowych roślin, zwierząt a w konsekwencji również człowieka.

Jednym z celów rolnictwa ekologicznego jest utrzymanie i rozwój żyzności gleby, ponieważ rolnik jest od niej zależny, ale także stan gleby jest uzależniony od rolnika i jego sposobu gospodarowania. W praktyce, w monitorowaniu różnic pomiędzy rolnictwem ekologicznym a konwencjonalnym, analizuje się materię organiczną w glebie, aktywność biologiczną, strukturę gleby oraz erozję. Wiele badań potwierdza, że gleby pod uprawami ekologicznymi mają większą zawartość substancji organicznych w porównaniu z glebami pod uprawami konwencjonalnymi. Badania wskazują również na większą zawartość biomasy mikroorganizmów i większą ilość substancji organicznych. Istotnym czynnikiem ochrony materii organicznej w glebie może być także minimalizacja zabiegów uprawowych, co w systemie rolnictwa ekologicznego jest uwzględniane. Ważne jest poprawne zaplanowanie struktury upraw, nawożenia, zabiegów itp. Wyższy udział materii organicznej w postaci resztek pożniwnych i nawozów naturalnych lub kompostu tworzy warunki korzystne dla dżdżownic i innych zwierząt żyjących w glebie.

Istotnym problemem na dużych powierzchniach, w szczególności gruntów ornych, jest erozja wodna i wietrzna. W rolnictwie ekologicznym ogranicza się ten proces poprzez:

- większą różnorodność gatunków uprawianych roślin, z większym udziałem roślin motylkowatych i strączkowych,

- większy udział międzyplonów, co przedłuża okres przykrycia gleby w ciągu roku,

- rzadsze stosowanie upraw szerokorzędowych,

- częstsze stosowanie nawożenia organicznego. 

Rolnictwo ekologiczne oraz jakość wód

Niekorzystne oddziaływanie rolnictwa na wody podziemne i powierzchniowe w dużej mierze wynika z erozji i wymywania substancji:

- wymywanie azotanów,

- wymywanie środków ochrony roślin,

- wymywanie substancji odżywczych.

Zanieczyszczenie wód podziemnych wymywaniem związków azotu z gruntów stanowi problem na większości terytorium. Pojawia się zawsze, kiedy w glebie jest więcej dostępnego azotu niż mogą wykorzystać rośliny oraz kiedy woda deszczowa albo woda do nawadniania lub z topniejącego śniegu dostają się przez glebę do wód podziemnych. Nadmiar tego składnika w glebie może wynikać z nadmiernego nawożenia mineralnego i organicznego oraz z przyorania roślin motylkowatych.

W rolnictwie ekologicznym rozpoznano i zbadano dwa punkty krytyczne dla zanieczyszczenia wód:

- kompostowanie nawozów gospodarskich,

- gospodarowanie nadwyżką azotu z roślin motylkowatych (zaorano jesienią i obsiano roślinami o niskim zapotrzebowaniu na azot).

W praktyce należy unikać punktowego skażenia wód, przestrzegając zakazu pojenia zwierząt w ciekach wodnych i organizując mobilne punkty pojenia (dowożenie wody w beczkach).

Środki ochrony roślin

Niezależnie od systemu gospodarowania, można założyć, że najlepszą ochroną przed zanieczyszczeniem środowiska, związanym z pestycydami syntetycznymi, jest ograniczenie lub zaprzestanie ich stosowania. W tej kwestii rolnictwo ekologiczne zapewnia pełną ochronę zasobów przyrodniczych jako przeciwwagę dla innych systemów produkcji rolnej, gdyż stosowanie pestycydów syntetycznych jest w nim całkowicie zakazane. Badania porównujące różne systemy produkcji rolnej stwierdzają w ostatnich latach zdecydowane zmniejszenie stosowania substancji czynnych w przeliczeniu na hektar oraz powszechniejsze stosowanie innych rozwiązań, służących regulacji liczby szkodników, w szczególności w produkcji integrowanej, która w Polsce zacznie na dobre obowiązywać od 1 stycznia 2014 r.

Większość środków ochrony roślin dopuszczonych w rolnictwie ekologicznym ma pochodzenie naturalne, na przykład olejki eteryczne lub ekstrakty z roślin leczniczych. W praktyce dozwolone są substancje wymienione w załączniku II Rozporządzenia Komisji (WE) nr 889/2008. W Polsce lista dozwolonych ś. o. r. jest zatwierdzana i aktualizowane przez IOR PIB w Poznaniu. 

Bioróżnorodność a rolnictwo ekologiczne

W ostatnich dziesięcioleciach jesteśmy świadkami negatywnych zmian w krajobrazie, zanikania niektórych gatunków roślin i zwierząt oraz zmniejszania liczebności wielu innych. Do tych zjawisk przyczyniła się w dużej mierze również intensyfikacja rolnictwa. Ograniczeniem dalszej intensyfikacji rolnictwa jest wdrażanie rolnictwa ekologicznego, rolnictwa integrowanego oraz programów rolnośrodowiskowych.

Bioróżnorodność w rolnictwie to pojęcie szerokie, obejmujące wszystkie komponenty różnorodności biologicznej, związane z żywnością i rolnictwem, które tworzą agroekosystem: gatunki, odmiany roślin, rasy zwierząt, mikroorganizmy, zarówno na poziomie gatunku, jak i ekosystemu, niezbędne do utrzymania podstawowych funkcji agroekosystemu, jego struktury i procesów.

Działalność rolników aż w 60% wpływa na stań środowiska naturalnego. A jak rolnik może zwiększyć bioróżnorodność w praktyce:

- uprawa różnorodnych gatunków roślin,

- mieszanie upraw,

- stosowanie międzyplonów,

- minimalizacja zabiegów uprawowych,

- wprowadzenie większej ilości materii organicznej do gleby,

- ograniczenie stosowania substancji chemicznych,

- zachowanie lub wprowadzenie roślinności na granicach działek, dbanie o roślinność wokół.

W ramach gospodarstwa rolnego nie należy ograniczać się wyłącznie do gruntów ornych, trwałych użytków zielonych i innych obszarów o ściśle produkcyjnym charakterze. Duże znaczenie mają też skraje pól i otaczająca roślinność w krajobrazie. Drzewa i krzewy sadzone wokół pól mogą pełnić wiele istotnych funkcji:

- chronią pole przed działaniem wiatru,

- mogą też odgrywać funkcję produkcyjną,

- zwiększają różnorodność w gospodarstwie,

- zapewniają stanowiska dla pożytecznych organizmów,

- mają pozytywny wpływ na różnorodność regionu, istotną zarówno dla mieszkańców jak i turystów.

Nasadzenia krzewów zapobiegają erozji wodnej i wietrznej i stanowią optymalne środowisko życia licznych gatunków zwierząt. Wartość ekologiczną krzewów można zwiększyć, jeżeli zadba się o to, by nasadzenie znajdowało się wokół już rosnących krzewów, na skraju lasu, przy grupie drzew itp. Do nasadzenia krzewów należy wybrać lokalną odmianę, która zazwyczaj stanowi cenne źródło pożywienia dla zwierząt.

Mokre biotopy, trzęsawiska, mokradła, źródła, oczka wodne, jeziorka, cieki stanowią schronienie dla wielu gatunków roślin i zwierząt. Jeżeli w gospodarstwie mamy już takie biotopy, nie osuszajmy ich, dbajmy o ich ochronę przed rozdeptaniem przez pasące się zwierzęta, dbajmy, by nie dostawały się do nich niepożądane substancje (np. odchody zwierząt gospodarskich bogate w związki azotu). Do ochrony takich biotopów służy nieorany pas brzegowy o szerokości minimum 10 m.

ZODRAleksander Denisowski
ZODR w Barzkowicach

najnowsze ogłoszenia w tej kategorii

Proszę czekać - ładowanie treści...